YAŞAYAN BİR İMGE: ULUDAĞ...*

Uludağ, Bursa'nın her şeyi; yaşayan güzel düşü... 

    Mevsim kış da olsa, teleferikle çıkmalısınız Uludağ'a... Bursa'yla Uludağ'ın birliğini, dostluğunu, kardeşliğini doyasıya görmek, tatmak için.  Teleferik semtine adını vermiş teleferiğe, Heykel'den, Santral Garaj'dan dolmuş bulabilirsiniz. Kapısında "TELEFERRÜÇ" yazan yapının daha içine girerken, olağanüstü bir ürperme duyacaksınız. Sıradan bir dağ yolculuğunun dışında gözlemlere hazırlanın. Biletinizi alın, kırmızı boyalı teleferik vagonuna binin. Biraz sıkışıp, biraz ayakta kalacaksınız belki. Katlanmalısınız. Değecek çünkü... Sevgiye, özgürlüğe, özgünlüğe, duygularla donanmış zamanlara çıkacaksınız. Yeni bir yaşam, yeni serüvenlere... 

    Kırk yıllık geçmişine karşın güven veren, tellerin üstünde yukarıya tırmanan İsviçre yapımı metal kutuya ve boşlukta hızla yükselmeye uyum sağladıktan sonra, dönüp ayrıldığınız kente, Bursa'ya... Şöyle, yukardan bir bakış... 

Şaşırmayınız. İnsan türünde duyguları köreltmiş, para ve çıkar egemenliğinin eseridir karşınızdaki...  Yanılgılar... Dağın eteğinde, ilerdeki ufka, ovaya doğru uzanan, tuğlayla, betonla kendini tutsak etmiş insan yapıtlarını izliyorsunuz. İnsanın insana ve doğaya ihanetini... Yanyana, biçimsiz kibrit kutuları gibi yapılar... Düzensiz, iğreti, acele, saygısızca, kuralsızca kondurulmuş... Kentin ortasına, göğse saplanmış bir hançer gibi dikilmiş gökdelenler. Bir soluk alacak yer, bir gün görümü, bir avuç yeşil alan bırakmadan. Yenmiş, yıkılmış ovayı, aç gözlülükle saldırılmış yeşili, tüketilmiş doğayı izleyin.

    Sonra dönün, yukarıya, dağa doğru bakın. Uludağ'a... Günbatımından gündoğumuna aralıksız güzellikler... Kentte ılıman bile olsa hava, Uludağ eteklerinde, kış mevsiminin attığı incecik bir kar örtüsü hemen çıkar karşınıza. Tül perdemsi beyazlıkların altında nakışa durmuş güzellikler... Gürgen ormanlarıyla, içten bir "merhaba!". Dağa yukarı serpilmiş yemyeşil çam ağaçları... Daha ötede, gün yalımıyla yanıp tutuşmuş yalçın kayalıklar... Yeşilin, kahverenginin onlarca tonu...  Ufuk bitimine doğru,  gri rengin, ruhları çekip götüren dinginliği... Bulutların örttüğü, kış dinlencesindeki bereketli topraktan gelen dost esintiler...  

    Şimdi yükseliyorsunuz. Tutsaklıklar, saplantılar ve yanılgılardan sıyrılın! Özgürlüğü solumaya başlayın. Avuçlarınıza dolan umudu duyumsayın. Şiir okurca, şarkı dinlerce koklayın yaşamı. 

    Bir kez daha dönün, kente bakın. Bir kez daha... Bursa ovasının yazgısı, Uludağ'ı vurmamalı!

    Bursa aşağıda... Teleferik camlarından, giderek uzaklaşan bir görüntü... İnsan adına utanma duygusuyla bakıyorsunuz. Güneş girmeyen sokaklara, betonda, asfaltta yuvarlanan çocuklara,  dumandan, duvardan bunalmış yaşlılara... Uludağ'ın, teleferikle ayrıldığınız alt eteklerinde, aralıksız yapılarında, bitmeyen kapıların arkasında kalan "Bursa halkı"na... Bursa halkı, dağa çıkmak için, ilkyazı bekler.   

    Çıkışınız sürüyor. Kadıyayla'da bir soluk. Yirmi dakika mola var. Yükseklik 1231 metre. On dakikada, bin metreye yakın yükseldiniz! Kulaklarınızda yükselmeye bağlı basınç değişikliği sesleri, çıtırtılar... Soluk yollarınızda çelik gibi dağ havası... Dağa doğru yürüyün. Hemen yakındaki, "gece gündüz uykuyu haram etmiş" çeşmeden buz gibi dağ suyu için. Dumanlı doruklara doğru uzanmış ormanlardan bir şair haykırışı gelecek kulaklarınıza.  "Yaşamak,/ bir ağaç gibi tek ve hür / Ve bir orman gibi kardeşçesine..."

    Yeniden biniyorsunuz teleferiğe. Bir başka kırmızı kutuya... Araç değiştirdiniz. 

    Sarıalan'a doğru çıkıyorsunuz. 4817 metrelik teleferik hattı boyunda 1634 metreye ulaşacaksınız. Yükseldikçe yüceldiğinizi, yanlışlardan, yanılgılardan sıyrıldığınızı duyumsuyorsunuz. Yıllar, on yıllar sürmüş bir uykudan uyanıyorsunuz. Ağaca, çimene, çiçeğe, yalçın kayalıklara, buz gibi duru sulara, bulutlara gidiyorsunuz. 

    En karanlık tarih çağlarında bile, bir köşede yaşamayı başarmış adalet duygularıyla aşkı taşıyorsunuz! İnsan olduğunuzu anımsıyorsunuz! 

    Teleferik yolculuğu Sarıalan'da bitiyor. 

    Yüzünüze dokunan sevecen bir avuç içi gibi, okşayarak karşılıyor sizi Uludağ. 

    Sarıalan'da, "Bursa halkı"nın bir yaz önceden bıraktığı naylon torbaları, sağa sola atılmış çikolata, bisküvi kâğıtlarını, ağaç diplerinde kırılmış içki şişelerini görmeden, yolların iki yanına dizilmiş lokantalardan gelen bet çağrıları, "buyrun ağbicim, buyrun ablacım!", "kendin pişir kendin ye!", "ızgara et, kuzu eti, taze taze..." seslerini duymadan yürüyün. Bilinçsiz ve bencil insan dokunuşundan uzaklaşın.

Sonuna değin açılmış kuş marka otomobil teyplerinden yükselen seslerin, bitmeyen arabesk ağlayışların yeri mi? Eğlenmeyi de, dinlenmeyi de, bencilliğimizin bir göstergesi yapmamayı ne zaman öğreneceğiz? Umut var mı öğrenmeye?      Sarıalan'dan Oteller'e, 7 kilometre yol... Boşverin minibüse binmeyi. Yürüyün. Her adımda özgüveniniz çoğalacak, her adımda, daha sağlam basacaksınız yere. Özgürlüğe vuracak yüreğiniz. Ormanı, bulutları, masmavi gökyüzünü izleyerek, ağaç dallarındaki esintileri, kuş seslenişlerini dinleyerek yürüyün. Kendinizle hesaplaşmak, doğayla kucaklaşmak için bulunmaz bir olanak... Yorgunluğu, kaslarınızdaki ağrıyı unutun, benliğinizi sarmış yılların uyuşukluğunu kaldırıp atın! 

    Yoldan uzağa çıkın biraz! Katıksız, saf doğaya, güneşle rüzgârın sertleştirdiği kar kürtükleri altında ayak seslerinizi bekleyen toprağa yürüyün. Kardaki ayak izleriniz ve kendi sesinizle tanışın. Ağaçların gövdesine dokunun. İğne uçlu çam yapraklarına tutunmuş buz taneciklerinde güneşi tadın. Karda kalmış izlere bakarak, daha önce oralardan geçmiş yaban hayvancıkları düşleyin. Sivri burunlu, kırmızı kuyruklu bir tilki gözlüyor belki sizi bir ağacın arkasından. Ya da, ıslak burnunu titreterek ürkek bir tavşan kokunuzu yoklamakta...  Üstünüzde uçan kuşlarla paylaşın yaşamı.

    Oteller, 1865 metrede... Daha uzaktayken gelen sesler, karmaşık görüntüler...

    Rengârenk, ederi epeyce tuzlu kayak giysilerinin içinde, kara camlı güneş gözlüklerlerinin arkasında, kayakların üstünde, "Bursa Vatandaşı" karşılayacak sizi. Otel barlarından, "kafe"lerden yükselen, karlı doruklara iğreti bir gölge gibi düşmüş şiddetli, çılgın müzik bağırtılarıyla... "Cıstak cıstak" sesleri içinde kayanlar... Arsız bir "dicey"in bitmeyen haykırışları,

    "Oynayın, dans edin, çalkalayın. Haydi gençler! Haydi kızlar! Çalkalayın. En iyi oynayan beş kişiye bedava şapka! Önce Bilkentlilere..."

    Tüm dağ, tüm evren onun babasının malıdır! Bağırır, haykırır, çığlıklar atar. Sonuna değin açılmış çılgın radyolarla, metal, pop, undergraund sesleriyle yarışır. Duyan kulakların bitmeyen çilesi!

    "Cıstaka cıstak!" Bursa dışından Uludağ'a sıkça konuk olan ünlü yüzlerle tanışabilirsiniz. Eski bir İstanbul valisinden kaymakamlıklara gönderilmiş, "Plaj yerlerine gelen halkın, vatandaşları rahatsız ettiği bildirildiğinden! ... gereken önlemlerin alınmasını ..." isteyen genelgenin burada gereği yoktur! Bursa halkı, kış mevsiminde, Uludağ "Oteller" bölgesine, çok seyrek uğrar. Bursa vatandaşına, gelgeç, uzak bir göz konuğudur yalnızca.  "Aaaa, gördünüz mü ayol, kot pantolonla dağa çıkmış bıyıklı maço..." Köy ve kasaba kökenli sonradan görmelerde, kendini beğenmişlik doruklarda! Cakanın bini bir para! "Cıstaka cıstak!"

    Yazın Bursa halkında, kışın Bursa vatandaşı'nda, bağıran ortak paydalar: Bencillik, iğretilik, çevreye saygısızlık! Uludağ'da, kara, güneşe, aynalara düşmüş kendi görüntümüz... Alıştırın kendinizi. Dönmeyin. Gezintimiz bitmedi.  

    Oteller'in arkasını dolaşın, daha yukarılara çıkın. Zirveye doğru...  

    Yorulunca oturun bir kenara. Yumun gözlerinizi, binin bir kuşun kanadına. Bulutlara...  Yücelerden bakın, Uludağ'ın da üstünden... Asya'yla Avrupa'yı kaynaştıran dağlar öfkesi, sesi, ışığı, bereketi taşıyan sert bir lodos esiyor saçlarınızdan. Doğayla gönenmiş gözleriniz geçmişlere dalıyor. Tarih kapıları aralanıyor.  Güney yönünde, yüzlerce yıl önce, doğudan göçe kalka Bursa'ya varmış boyların yerleşimi... Önlerinde yaşam kaynakları, hayvan sürüleriyle, dor kısrakların üstünde, çalakılıç gelmişler... Binlerce, onbinlerce kilometre ötelerden... Asya'lı, göçebe Türk boyları... Serin havayı, ormanı, yeşili, dağları seçmişler. Uludağ'ın güney eteklerinde, yüksek yaylalarında... Keles, Soğukpınar, Orhaneli, Büyükorhan, Kocayayla... Doğaya verilen değeri, insan tözündeki kardeşlik, paylaşma duygularını yedikçe çağlar... Onlar da, suskun, hüzünle kalıp yaylalarında, yeni umutlar için yüzyıllar yaşamışlar.  Şimdi, Bursa'nın, yoksunlukla boğuşan mert dağlıları... Doyumsuz tatda çilekler, kan kırmızısı kirazlar yetiştirmeyi öğrenmişler. Gözlerinden duruluğu, yüreklerinden konukseverliği silmeden... 

    Kuzeyden, deniz kenarlarından, göz alabildiğine uzanan Bursa ovasından, İznik Gölü kıyılarından, Rumlar'dan kalmış zeytin, üzüm ve şarap kokuları... Camiye dönüştürülürken dokusu örselenmiş, özen gösterilmemiş, yıkılmış kiliseler, uçmuş manastırlar... İnsana yakışmayan, çıkarın kışkırttığı öfkeler, eski düşmanlıkların yürek ezikliği... Balkanlar'dan kopup gelmiş, baskıların, ezgilerin yerlerinden yurtlarından uğrattığı, inançlarından, kimliklerinden koparmaya çalıştığı göçmenler... Şimdi Bursa'lı onlar... Ovanın bereketinde, şeftalisi, armudu, kirazı, ayvası, elması, zeytini... 

    "Hüsmen Aga"m hiç esirgemez göz payını... 

    Kabuk bağlamış yaraları deşmenin, yeni kinler yaratmanın yok insana yararı... 

    Gözünüzün önünde, gün yalımıyla yanan karlı dağlar... Uludağ... Göz alabildiğine uzanan yalçın kayalıklar, yeşil yaylalar, bereket kaynağı ovalar... Anılar, yeniden yaşanacak gibi canlanıyor. 

    Trilye'de, eski bir Rum evinde, Marmara'yı izleyerek balık yiyeceksiniz.  Savarona’da, İlye’ye benden doğru sıkı bir selam söyleyin. 

Gemlik'te ayrı bir zeytin tadı bulacaksınız. İznik Gölü kıyısında, bir doyumsuz elma güzelliği... Cumalıkızık'ta, kutsal bir ana ateşinden gözleme... Keles'te çilek kırmızısı... Kocayayla'da, davulla zurnayla kutsanmış bir gelenek... Dağgüneyi'nde bir ulu çınar! Duyun bereketin ve dostluğun çağrısını!

    Uludağ sesleniyor... Güneyle kuzeyi, halkla vatandaşı, dağla ovayı... Yanılgısız yeni bir yaşama... İnsana yakışana... Bir harman yerine, bir bağ bozumuna, bir köy düğününe, bir gençlik şenliğine... Sıyrılıp aymazlıkla bencilliğin kör olası karanlığından... Birlikte, hep gönençlere... Ulu dağlar gibi... Uludağ!

    

 

                                30 Ocak 2001 Mudanya

 

*Bu yazı Bursa Olay Gazetesi Bursa’da Yaşam Eki’nde yayınlanmıştır.